Μηχανισμός Φυγής ή Πάλης

Τι είναι ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης»;

Ως όρος ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης (Fight or Flight Response), χρησιμοποιήθηκε αρχικά από έναν Αμερικάνο φυσιολόγο τον Walter Cannon. Ο στόχος ήταν η περιγραφή ενός αμυντικού μηχανισμού που εμφανίζεται κάτω από συνθήκες απειλής ή κινδύνου. Ως βιολογική διεργασία οδηγεί στην ενεργοποίηση του Συμπαθητικού Συστήματος, το οποίο ανταποκρίνεται στο ερέθισμα αυξάνοντας την αδρεναλίνη. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση ποικίλων σωματικών αντιδράσεων. Αυτές περιλαμβάνουν οφθαλμολογικές μεταβολές (διαστολή της κόρης των ματιών), των επιπέδων του σακχάρου, της κορτιζόλης, των καρδιακών παλμών και της αρτηριακής πίεσης. Πολύ κοινές είναι επίσης και οι διαταραχές του γαστρεντερικού αλλά και του καρδιαγγειακού/αναπνευστικού συστήματος (δύσπνοια, ζάλη, ίλιγγος κ.α.). 

Ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης» από το παρελθόν ως σήμερα

Ως αμυντικός μηχανισμός, συντελούσε στο παρελθόν, στην εγρήγορση του οργανισμού, την αύξηση της αντοχής και της ταχύτητας αντίδρασης απέναντι σε κάποιο απειλητικό συνήθως ερέθισμα. Με αυτόν τον τρόπο, άνθρωποι και ζώα, προετοιμαζόταν έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάποιον κίνδυνο. Πιο συγκεκριμένα, η επιλογή ήταν είτε να τραπούν σε «Φυγή» είτε να προετοιμαστούν για την «Πάλη» απέναντι στην απειλή. Στο παρελθόν για παράδειγμα, όταν οι άνθρωποι ζούσαν στις σπηλιές, ο Μηχανισμός της «Φυγής ή Πάλης» συνέβαλε στη διάσωση από μία ενδεχόμενη επίθεση. Ο τρίτος μηχανισμός που έχει περιγραφεί ως αντίδραση απέναντι στον κίνδυνο είναι η «Ακινητοποίηση» ή το «Πάγωμα». Ωστόσο δεν συμπεριλαμβάνεται ως διεργασία διότι κατά κύριο λόγο στον άνθρωπο θεωρείται μέθοδος αποφυγής διαχείρισης. 

Πώς συνδέεται ο Μηχανισμός με το Άγχος σήμερα;

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιλαμβάνεται το Άγχος ως μία μόνιμη απειλή την οποία πρέπει να διαχειριστεί με επάρκεια. Ως βιολογικός μηχανισμός, όπως ειπώθηκε και παραπάνω ενεργοποιούνταν σε καταστάσεις κινδύνου. Οδηγεί λοιπόν στην υπέρ- διέγερση όλων των συστημάτων του οργανισμού με αποτέλεσμα την εκδήλωση Ψυχοσωματικών Συμπτωμάτων. Αν για παράδειγμα χρειαστεί να τρέξουμε στο απέναντι πεζοδρόμιο γιατί έρχεται ένα αυτοκίνητο με υπερβολική ταχύτητα πρόκειται για απειλή. Η καρδιά μας χτυπάει δυνατά ώστε να παρέχεται περισσότερο οξυγόνο στους ιστούς, οι μύες σφίγγονται και τα άκρα παγώνουν λόγω μείωσης της ροής του αίματος. Ο ρυθμός της αναπνοής επιταχύνεται και για αυτό υπάρχει το αίσθημα της ζαλάδας. 

Όμως και άλλα γεγονότα που οδηγούν σε αιφνίδιες αλλαγές όπως η απώλεια, η γέννηση ενός παιδιού ή ένας χωρισμός, μπορεί να λειτουργήσουν ως εκλυτικός παράγοντας για την πυροδότηση συσσωρευμένων αντιδράσεων. Σε συνδυασμό με συγκεκριμένα στοιχεία της προσωπικότητας όπως: ανάγκη για έλεγχο, τελειοθηρία, αυτό-κριτική και έλλειψη εμπιστοσύνης, κλιμακώνουν την ανάγκη ενεργοποίησης του Μηχανισμού ενώ δυσκολεύουν την αναζήτηση βοήθειας αλλά και την θεραπεία. 

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου PhD, CPsych, AFBPsS, CSci

Κλινική Ψυχολόγος- Νευροψυχολόγος- Εγκληματολόγος

 

Related posts

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τι είναι το Στρες; Με τον όρο Στρες, αναφερόμαστε σε καταστάσεις όπου ο οργανισμός εκτίθεται σε πρωτόγνωρες συνθήκες κατά τις οποίες πρέπει να...

Posted