Μηχανισμός Φυγής ή Πάλης

Τι είναι ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης»;

Ως όρος η «Φυγή ή Πάλη» (Fight or Flight Response) χρησιμοποίηθηκε αρχικά από έναν Αμερικάνο φυσιολόγο τον Walter Cannon. Ο στόχος ήταν η περιγραφή ενός αμυντικού μηχανισμού που εμφανίζεται κάτω από συνθήκες απειλής ή κινδύνου. Ως βιολογική διεργασία οδηγεί στην ενεργοποίηση του Συμπαθητικού Συστήματος, το οποίο ανταποκρίνεται στο ερέθισμα αυξάνοντας την αδρεναλίνη. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση ποικίλων σωματικών αντιδράσεων. Κάποιες περιλαμβάνουν οφθαλμολογικές μεταβολές (διαστολή της κόρης των ματιών), των επιπέδων του σακχάρου, της κορτιζόλης, των καρδιακών παλμών και της αρτηριακής πίεσης. Πολύ κοινές είναι επίσης και οι διαταραχές στο γαστρεντερικό ή το αναπνευστικό σύστημα (δύσπνοια, αίσθημα πνιγμονής, ζαλάδα, ίλιγγος κ.α.).

Ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης» από το παρελθόν ως σήμερα

Ως αμυντικός μηχανισμός, η «Φυγή ή Πάλη», συντελούσε στο παρελθόν στην εγρήγορση του οργανισμού, την αύξηση της αντοχής και της ταχύτητας αντίδρασης απέναντι σε κάποιο απειλητικό -συνήθως- ερέθισμα. Με αυτόν τον τρόπο, τα ένβια όντα (άνθρωποι και ζώα), προετοιμάζονταν έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάποιον ενδεχόμενο κίνδυνο. Πιο συγκεκριμένα, η επιλογή ήταν είτε να τραπεί σε «Φυγή» είτε να προετοιμαστεί για την «Πάλη» απέναντι στην απειλή. Στο παρελθόν για παράδειγμα, όταν οι άνθρωποι ζούσαν στις σπηλιές, ο Μηχανισμός της «Φυγής ή Πάλης» συνέβαλε στη διάσωση από μία ενδεχόμενη επίθεση ενός άγριου ζώοθ. Ο τρίτος μηχανισμός που έχει περιγραφεί ως αντίδραση απέναντι σε κάποιου είδους κίνδυνο είναι η «Ακινητοποίηση» ή «Πάγωμα». Ωστόσο δεν συμπεριλαμβάνεται ως διεργασία διότι στον άνθρωπο κατά κύριο λόγο θεωρείται μέθοδος αποφυγής.

Πώς συνδέεται ο Μηχανισμός με το Άγχος σήμερα;

Τα άτομα με διαταραχές Άγχους, εμφανίζουν συχνά ψυχοσωματικές αντιδράσεις ως απάντηση σε «φανταστικές» απειλές του περιβάλλοντος (εξωτερικά ερεθίσματα) λόγω γνωστικών διαστρεβλώσεων (εσωτερικά ερεθίσματα) που έχουν δημιουργηθεί βάση δυσλειτουργικών πεποιθήσεων. Ο Μηχανισμός της «Φυγής ή Πάλης» δεν σχετίζεται με τα ερεθίσματα που ενεργοποιούν στρες ή άγχος, ωστόσο αποτελεί μία ενστικτώδη συμπεριφορά. Στη σημερινή εποχή λοιπόν έχει ως σκοπό την «προστασία» αλλά σε βάθος χρόνου μπορεί να γίνει εξαιρετικά ψυχοφθόρα. 

Σε αντίθεση με το παρελθόν οδηγεί σε αποφυγές με αποτέλεσμα το άτομο να εγκλωβίζεται σε έναν Φαύλο Κύκλο δυσφορίας. Μάλιστα, τα συμπτώματα παρερμηνεύονται συχνά ως παθολογικά διαιωνίζοντας περαιτέρω το φόβο απέναντι σε καθημερινές δραστηριότητες. Αν κάποιος λοιπόν βρίσκεται σε υπερδιέγερση που συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, τότε θα ήταν ωφέλιμο να επισκεφτεί κάποιον ψυχολόγο ή να συμβουλευτεί τον γιατρό του ώστε να το αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου PhD, CPsych, AFBPsS, CSci

Related posts

Αγοραφοβία

Αγοραφοβία

Τι είναι η Αγοραφοβία; Η Αγοραφοβία ανήκει στις διαταραχές του άγχους. Κυριολεκτικά σημαίνει «φόβος της αγοράς», δηλαδή των ανοιχτών χώρων. Είναι...

Υποχονδρίαση

Υποχονδρίαση

Τι είναι η Υποχονδρίαση; Με τον όρο Υποχονδρίαση, περιγράφεται ο παράλογος φόβος του ατόμου ότι πάσχει από μία σοβαρή ασθένεια. Κάθε σύμπτωμα...

Posted