Μηχανισμός Φυγής ή Πάλης

Τι είναι ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης»;

Ως όρος, ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης (Fight or Flight Response) χρησιμοποίηθηκε αρχικά από έναν Αμερικάνο φυσιολόγο τον Walter Cannon. Ο στόχος ήταν η περιγραφή ενός αμυντικού μηχανισμού που εμφανίζεται κάτω από συνθήκες απειλής ή κινδύνου. Ως βιολογική διεργασία οδηγεί στην ενεργοποίηση του Συμπαθητικού Συστήματος, το οποίο ανταποκρίνεται στο ερέθισμα αυξάνοντας την αδρεναλίνη. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση ποικίλων σωματικών αντιδράσεων. Αυτές περιλαμβάνουν οφθαλμολογικές μεταβολές (διαστολή της κόρης των ματιών), των επιπέδων του σακχάρου, της κορτιζόλης, των καρδιακών παλμών και της αρτηριακής πίεσης. Πολύ κοινές είναι επίσης και οι διαταραχές στο γαστρεντερικό και το καρδιαγγειακό/αναπνευστικό σύστημα (δύσπνοια, ζαλάδα, αίσθημα πνιγμονής, ταχυπαλμία, ίλιγγος κ.α.). 

Ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης» από το παρελθόν ως σήμερα

Ως αμυντικός μηχανισμός, η «Φυγή ή Πάλη», συντελούσε στο παρελθόν στην εγρήγορση του οργανισμού, την αύξηση της αντοχής και της ταχύτητας αντίδρασης απέναντι σε κάποιο απειλητικό συνήθως ερέθισμα. Με αυτόν τον τρόπο, τα ένβια όντα (άνθρωποι και ζώα), προετοιμάζονταν έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάποιον κίνδυνο. Πιο συγκεκριμένα, η επιλογή ήταν είτε να τραπούν σε «Φυγή» είτε να προετοιμαστούν για την «Πάλη» απέναντι στην απειλή. Στο παρελθόν για παράδειγμα, όταν οι άνθρωποι ζούσαν στις σπηλιές, ο Μηχανισμος της «Φυγής ή Πάλης» συνέβαλε στη διάσωση από μία ενδεχόμενη επίθεση ενός άγριου ζώου. Ο τρίτος μηχανισμός που έχει περιγραφεί ως αντίδραση απέναντι σε κάποιου είδους κίνδυνο είναι η «Ακινητοποίηση» ή «Πάγωμα». Ωστόσο δεν συμπεριλαμβάνεται ως διεργασία διότι στον άνθρωπο κατά κύριο λόγο θεωρείται μέθοδος αποφυγής.

Πώς συνδέεται ο Μηχανισμός με το Άγχος σήμερα;

Αν και λοιπόν στο παρελθόν ο βιολογικός αυτός μηχανισμός ενεργοποιούνταν όταν το άτομο αντιμετώπιζε μία απειλητική κατάσταση σήμερα έχει αλλάξει. Αν χρειαστεί να τρέξουμε στο απέναντι πεζοδρόμιο γιατί έρχεται ένα αυτοκίνητο με υπερβολική ταχύτητα πρόκειται για μία πραγματική απειλή. Το αποτέλεσμα είναι η καρδιά μας να χτυπά δυνατά ώστε να παρέχεται περισσότερο οξυγόνο στους ιστούς, οι μύες να σφίγγονται και να παγώνουν τα άκρα λόγω μείωσης της ροής του αιματος. Ο ρυθμός της αναπνοής μας επιταχύνεται ώστε να διοχετεύεται περισσότερο οξυγόνο και για αυτό να υπάρχει το αίσθημα της ζαλάδας και του πόνου στο στήθος. 

Τα άτομα με Κρίσεις Πανικού και Κοινωνικό Άγχος ενεργοποιούν άγχος χωρίς να υπάρχει κίνδυνος αλλά επειδή ουδέτερα ερεθίσματα ερμηνεύονται με καταστροφικό τρόπο. Οι αντιδράσεις ως απάντηση σε φανταστικές απειλές λόγω διαστρεβλώσεων οδηγούν στην διαμόρφωση δυσλειτουργικών πεποιθήσεων. Στη σημερινή εποχή λοιπόν βραχυπρόθεσμα το άτομο οδηγείται σε αποφυγλες και εγκλωβίζεται σε έναν Φαύλο Κύκλο. Μάλιστα, τα συμπτώματα παρερμηνεύονται ως παθολογικά διαιωνίζοντας περαιτέρω το φόβο απέναντι σε καθημερινές δραστηριότητες. Αν κάποιος λοιπόν βρίσκεται σε υπερδιέγερση που συνοδεύεται από ανάλογα συμπτώματα, τότε θα ήταν ωφέλιμο να επισκεφτεί κάποιον ειδικό.

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου PhD, CPsych, AFBPsS, CSci

Κλινική Ψυχολόγος- Νευροψυχολόγος- Εγκληματολόγος

Related posts

Κρίσεις Πανικού

Κρίσεις Πανικού

Τι είναι οι Κρίσεις Πανικού; Στη σύγχρονη εποχή οι Κρίσεις Πανικού αποτελούν την συχνότερη εκδήλωση άγχους. Τα επεισόδια συνοδεύονται από το...

Υποχονδρίαση

Υποχονδρίαση

Τι είναι η Υποχονδρίαση; Με τον όρο Υποχονδρίαση, περιγράφεται ο παράλογος φόβος του ατόμου ότι πάσχει από μία σοβαρή ασθένεια. Κάθε σύμπτωμα...

Posted