Κοινωνικό Άγχος

Τι είναι το Κοινωνικό Άγχος;

Αν και η αμηχανία σε κοινωνικές περιστάσεις είναι αναμενόμενη, στο Κοινωνικό Άγχος, το άτομο διακατέχεται από επίμονο φόβο. Η συναναστροφή, ως καθημερινή δραστηριότητα, προκαλεί ανησυχία ακόμα και σύγχυση. Συχνά το άτομο μπορεί να δυσκολευτεί στην διεκπεραίωση συναλλαγών όπως γνωριμίες, ραντεβού με γιατρούς, ψώνια, οδήγηση και έξοδο με φίλους. Σε περιπτώσεις παρατεταμένης έκθεσης, ενδέχεται να εκδηλωθούν συμπτώματα Κρίσεις Πανικού. Το Κοινωνικό Άγχος διαφοροποιείται από την ντροπαλότητα καθώς στην πρώτη περίπτωση υιοθετείται η αποφυγή ως συμπεριφορά ασφάλειας. Σταδιακά το άτομο απομονώνεται και είναι απρόθυμο να συμμετέχει σε δραστηριότητες. Η διαταραχή αναπτύσσεται ακόμα και στην παιδική ηλικία με συνήθη έναρξη την εφηβεία. Χαρακτηριστικά συμπτώματα αποτελούν ο φόβος συμμετοχής στο μάθημα, η αποφυγή εκδρομών ή εκδηλώσεων και η μειωμένη συναναστροφή με άλλα παιδιά. Ο φόβος θα πρέπει να είναι δυσανάλογος της απειλής και η ανησυχία να είναι συνεχής για τουλάχιστο 6 μήνες. Το άγχος επίσης θα πρέπει να προκαλεί δυσλειτουργία σε κοινωνικό και επαγγελματικό επίπεδο. Ως ψυχική ασθένεια κατατάσσεται στις διαταραχές Άγχους και τα ποσοστά κυμαίνονται από 3 ως 13%. 

Πεποιθήσεις στο Κοινωνικό Άγχος

Τα άτομα έχουν ιδιαιτέρως αρνητική εικόνα για τον εαυτό του και βιώνουν την απόρριψη. Το Γνωστικό Συμπεριφορικό μοντέλο, χαρακτηρίζεται από ένα σύστημα δυσλειτουργικών πεποιθήσεων με διαστρεβλωμένο τρόπο σκέψης και δυσοίωνες προβλέψεις. Κυριαρχεί η πεποίθηση ότι οι άλλοι «παρατηρούν την συμπεριφορά τους» και «έχουν υψηλά στάνταρ για να τους αποδεχτούν». Επιπρόσθετα, θεωρούν τον εαυτό τους βαρετό, περίεργο και ανίκανο να ανταποκριθεί, συνεπώς θα «γίνουν ρεζίλι» εφόσον τα συμπτώματά τους θα γίνουν εμφανή. Για αυτό τον λόγο και η γνώμη των άλλων έχει υπερβολική αξία και τους προσδιορίζει. Ως άτομα διακατέχοναι από τελειοθηρία, ακαμψία και απόλυτο τρόπο σκέψης. Συνεπώς ακόμα και με την επιβεβαίωση των άλλων δεν είναι ικανοποιημένα από την απόδοσή τους. Η ασαφής αίσθηση ότι κάτι «δεν πάει καλά» οδηγεί στο άγχος αναμονής που ενεργοποιείται πριν την έκθεση σε μία κατάσταση. Ως μία «αυτοεκπληρούμενη προφητεία» το άγχος κορυφώνεται εφόσον έχει προηγηθεί μία συνεχής επεξεργασία καταστροφικών σεναρίων. 

Ποια είναι τα αίτια;

Ένας συνδυασμός κληρονομικών, βιολογικών και περιβαντολλογικών παραγόντων σχετίζεται με την εμφάνιση της διαταραχής. Οι γονείς των πασχόντων συχνά έχουν ανάλογη συμπεριφορά ενώ και οι τραυματικές εμπειρίες παίζουν σημαντικό ρόλο. Έχει επίσης βρεθεί συσχέτιση ανάμεσα στην μαθημένη διαδικασία από ένα πρότυπο και τις συμπεριφορές κριτικής και ταπείνωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι γονείς έδιναν μεγάλη σημασία στην γνώμη των άλλων και εξευτέλιζαν ή υποτιμούσαν τα παιδιά. Εν μέρει λοιπόν οι γονείς είναι υπεύθυνοι για την υιοθέτηση της αποφυγής ως αντιμετώπιση του προβλήματος. Η έλλειψη επιβράβευσης, το bullying και η κοροϊδία περιλαμβάνονται στα ψυχικά τραύματα των πασχόντων. Τέλος η σεροτονίνη που συμμετέχει στη ρύθμιση της διάθεσης και η υπερδιέγερση της αμυγδαλής που αυξάνει την απάντηση στο φόβο εμπλέκονται ως βιολογικοί παράγοντες στην ανάπτυξη του. 

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν κατά την ανάληψη δραστηρίοτητας μπροστά σε αγνώστους όπως δημόσια ομιλία ή σε συνθήκες που ευνοούν τις διαπροσωπικές επαφές όπως πάρτι ή ραντεβού. Σε καταστάσεις όπου η αποφυγή δεν είναι εφικτή, το άτομο υπομένει το άγχος. Πρόκειται για μια κορύφωση, που διαρκεί λίγα λεπτά, με το άτομο να κατακλύζεται από άγχος, φόβο απώλειας ελέγχου και αίσθημα τρέλας ή θανάτου. Ακόμα, σωματικά συμπτώματα όπως ξηροστομία, κοκκίνισμα, υπερβολική εφίδρωση, ταχυκαρδία κτλ. Αν και η αποφυγή βοηθάει βραχυπρόθεσμα στην μείωση του αισθήματος της ανησυχίας ωστόσο μακροπρόθεσμα την ενισχύει και τη συντηρεί. Αυτό συμβαίνει γιατί το άτομο δεν εκτείθεται ώστε να μάθει δεν ότι οι κοινωνικοί του φόβοι είναι υπερβολικοί.  Σταδιακά, παρεμποδίζεται η κοινωνική και επαγγελματική λειτουργικότητα σε σημαντικό βαθμό. Το Κοινωνικό Άγχος συνδέεται με Κατάθλιψη, χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών αλλά και αυξημένη χρήση του Διαδικτύου που οδηγεί σε απομόνωση. 

Ειδικό Κοινωνικό Άγχος

Εκδηλώνεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις τις οποίες το άτομο αποφεύγει ή αντιμετωπίζει με δυσκολία. Η πιο συχνή έκφανση του Ειδικού Κοινωνικού Άγχους είναι η ομιλία μπροστά σε κοινό. Για παράδειγμα, το άτομο, συναναστρέφεται χωρίς πρόβλημα, όταν όμως πρέπει να μιλήσει δημόσια, αγχώνεται και τον λούζει κρύος ιδρώτας. Σε άλλες περιπτώσεις, ο φόβος ενεργοποιείται όταν έρχεται αντιμέτωπο με προϊσταμένους, ή κοινωνικές επαφές ποου ο πάσχων αξιολογεί ως σημαντικά. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις αισθάνεται ότι πρέπει να αποδώσει τέλεια, αλλά την ίδια στιγμή πιστεύει ότι είναι ανεπαρκής και θα τον απορρίψουν. Άλλα είδη περιλαμβάνουν ακόμη και δραστηριότητες όπως το  να υπογράψει και να φάει ενώπιον άλλων, ή αισθάνεται την προσοχή άλλων στραμμένη επάνω του.

Γενικευμένο Κοινωνικό Άγχος

Σε αντίθεση με την ειδική, η γενική μορφή, καθηλώνει το άτομο εφόσον θεωρεί ότι γίνεται το επίκεντρο της προσοχής σε μόνιμη βάση. Οι άλλοι είναι το «κοινό» που παρακολουθεί και κρίνει. Είναι όμως πεπεισμένοι εξ’ αρχής ότι δεν μπορούν να αποδώσουν, ότι θα κάνουν λάθος που θα γίνει αντιληπτό, ή ότι κάτι στη συμπεριφορά τους είναι γελοίο. Για αυτό το λόγο αποφεύγουν ή συμμετέχουν με δυσκολία σε κάθε κοινωνική εκδήλωση, νιώθουν άγχος να γνωρίζουν νέους ανθρώπους και τους είναι δύσκολο να βρίσκονται σε δημόσιο χώρο.

Θεραπεία

Το Κοινωνικό Άγχος αποδιοργανώνει ολόκληρη την ζωή του ατόμου. Οδηγεί σε ένα μοτίβο συμπεριφοράς περιοριστικό, με δικαιολογίες προκειμένου να αποφευχθούν οι καταστάσεις που θα ενεργοποιήσουν ανησυχία. Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση στην αντιμετώπιση του Κοινωνικού Άγχους είναι η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία. Σε κάποιες περιπτώσεις αν κριθεί απαραίτητο συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή (βενζοδιαζεπίνες, αντικαταθλιπτικά). Το άτομο μαθαίνει μέσω «παιξίματος ρόλων», «συμπεριφορικών πειραμάτων», εκπαίδευση στην επίλυση προβλημάτων, γνωστική αναδόμηση και κλιμακωτές εκθέσεις να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις κοινωνικές περιστάσεις. Ο Θεραπευτής βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τις αρνητικές σκέψεις του και να τις τροποποίησει υιοθετώντας πιο ρεαλιστικές. Επιπρόσθετα γίνεται εκμάθηση τεχνικών αναπνοής αλλά και προοδευτικής μυϊκής χαλάρωσης. Οι απώτεροι στόχοι της θεραπείας είναι η διάψευση των καταστροφικών σεναρίων και η διαχείριση μελλοντικών δυσκολιών μέσω νέων οφέλιμων και λειτουργικών δεξιοτήτων. 

Σημείωση

Ο ψυχολόγος που θα απευθυνθείτε πρέπει να εξειδικεύεται στην Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία που σύμφωνα με τον Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Άριστης Φροντίδας της Αγγλίας είναι η πρώτη θεραπεία επιλογής (National Institute for Health and Care Excellence – NICE: May 2013, Clinical Guidelines for Social Anxiety Disorder).   

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου PhD, CPsych, AFBPsS, CSci

Κλινικής Ψυχολόγου- Νευροψυχολόγου, Εγκληματολόγου

Related posts

Ψυχοσωματικά συμπτώματα

Δεν είναι λίγες οι φορές που όλοι μας έχουμε νιώσει δυσφορία, έντονη ενόχληση ή σωματικό πόνο χωρίς να ξέρουμε πού οφείλεται. Εκφράσεις όπως «έχω...

Μηχανισμός Φυγής ή Πάλης

Μηχανισμός Φυγής ή Πάλης

Τι είναι ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης»; Ως όρος, ο Μηχανισμός «Φυγής ή Πάλης (Fight or Flight Response) χρησιμοποίηθηκε αρχικά από έναν Αμερικάνο...

Posted
Υποχονδρίαση

Υποχονδρίαση

Τι είναι η Υποχονδρίαση; Με τον όρο Υποχονδρίαση, περιγράφεται ο παράλογος φόβος του ατόμου ότι πάσχει από μία σοβαρή ασθένεια. Κάθε σύμπτωμα...

Posted