«Καλύτερα 10 ένοχοι έξω, παρά ένας αθώος στην φυλακή»: Η πλάνη στην Ποινική Δίκη

Σίγουρα δεν σκέφτεστε συχνά το πώς θα ήταν αν μία σειρά συμπτώσεων οδηγούσε στην σύλληψή σας και κατόπιν της καταδίκης σας για μία εγκληματική πράξη την οποία δεν έχετε διαπράξει. Ή σε ακόμα πιο δεινή περίπτωση αν παρερμηνευόταν είτε η παρουσία είτε η συμπεριφορά σας χωρίς να μπορείτε να προσκομίσετε ή να εκφράσετε την αντικειμενική αλήθεια. Στους περισσότερους ίσως μοιάζει ακραίο αλλά τελικά δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα του Ποινικού Συστήματος.

Από την εμπειρία μου και την συμμετοχή μου ως Δικαστική Ψυχολόγος, είτε από την θέση του Πραγματογνώμονα είτε του Τεχνικού Συμβούλου, έχω να περιγράψω αρκετά περιστατικά προσωρινής κράτησης και καταδίκης σε πρώτο ή ακόμα και σε δεύτερο βαθμό λόγω έλλειψης βασικών στοιχείων που περιορίζουν το γνωστικό αντικείμενο της δικαστικής διεργασίας. Φυσικά οι δικές μου συμμετοχές είναι μηδαμινές μπροστά στην πληθώρα των περιπτώσεων που υπάρχουν στα Ποινικά χρονικά.

Αν και ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας απαιτεί την εξάντληση κάθε δυνατότητας για διαλεύκανση κάθε υπόθεσης, ωστόσο αναπόφευκτα βασικές αποδείξεις μπορεί να παραμείνουν στην αφάνεια από αμέλεια. Οι περιπτώσεις πιθανότητας πλάνης, θα μπορούσε να ελαττωθεί αν και εφόσον εξαντλούνταν το καθήκον των δικαστικών λειτουργών απέναντι σε αντικειμενικά στοιχεία που εισάγονται στην ακροαματική διαδικασία. Στην Γνωστική Συμπεριφορική θεραπεία την οποία εφαρμόζω στην κλινική μου πράξη, ορίζουμε ως γνωστικές διαστρεβλώσεις την αποδυνάμωση των θετικών στοιχείων και την επιλεκτική εστίαση μόνο στα αρνητικά με συνέπεια την μεταπήδηση σε αυθαίρετα συμπεράσματα.

Αν και οι ψυχοθεραπευτικές τεχνικές για πολλούς δεν έχουν καμία θέση στο ακροατήριο, θα ήταν σκόπιμο να οριστεί αρχικά και με σαφήνεια ο όρος «δικαστική πλάνη» και κατόπιν να αξιολογηθούν ο ρόλος των τεχνικών στην διαδικασία.

Σε ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό ποινικών υποθέσεων, υπάρχει μία κακή εκτίμηση των στοιχείων, με ανυπολόγιστες συνέπειες στην αξιοπιστία της Δικαιοσύνης, στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας και τον στιγματισμό του ατόμου. Η επιβολή της προσωρινής κράτησης που στην Ελλάδα πολλές φορές ξεπερνάει τους 15 με 16 μήνες λόγω υπερβολικού φόρτου εκδίκασης υποθέσεων «φέρει μία ιδιότυπον τιμωρητική απόχρωσιν» και έχει κατακριθεί κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται προδικαστικά όσο και στην συμβολή μίας απόφασης (Ανδρουλάκης, Θεμελιώδεις έννοιες Ποινικής Δίκης).

Το άρθρο 6, παράγραφος 2, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, προστατεύει ρητά το τεκμήριο της αθωότητας. Ωστόσο αυτό παραβιάζεται συχνά. Η δημοσιότητα μέσω των ΜΜΕ και των social media, η ημιμάθεια της κοινής γνώμης απέναντι σε βασικά στοιχεία και η έλλειψη γνώσης της δικογραφίας, αρκεί να οδηγήσει είτε σε προσωρινή κράτηση ή ακόμα και σε καταδίκη προκειμένου να ικανοποιηθεί το λαϊκό περί δικαίου αίσθημα, εξαλείφοντας το δικαίωμα της «δίκαιης δίκης».

Πώς λοιπόν εμπλέκονται οι γνωστικές διαστρεβλώσεις σε όλα αυτά. Αυτός που εμπλέκεται σε μία εγκληματική πράξη είναι πιθανόν να μην έχει επαρκή στοιχεία, αυτά να έχουν παρερμηνευτεί, ή να μην έχουν αξιολογηθεί σωστά. Ο Lambroso λόγου χάρη χρησιμοποιούσε φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά, μία καταβολή που σήμερα θεωρείται αβέβαιη ως προσέγγιση αλλά άτυπα γίνεται παραδεκτή. Αυτή είναι η διαστρέβλωση του αυθαίρετου συμπεράσματος. Το νοητικό φίλτρο επίσης, δηλαδή η απομόνωση ενός και μόνο αρνητικού χαρακτηριστικού για παράδειγμα του σωματότυπου, αποδυναμώνει τις υπόλοιπες ισχυρές συχνά αποδείξεις.

Η απάντηση στο ερώτημα της αποκατάστασης της θέσης του αδίκως κατηγορούμενου είναι η αναγνώριση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου «Καρακάσης κατά Ελλάδος» (17-10-2000) για την συμμόρφωση της πολιτείας με τις επιταγές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και με το άρθρο 26 του Ν. 2915/2001 αντικαταστάθηκαν τα άρθρα 533 – 545 του Κ.Π.Δ.

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου, PhD, Κλινικής Ψυχολόγου- Εγκληματολόγου

Related posts

Δικαστική Συμπαράσταση

Δικαστική Συμπαράσταση

Τι είναι η Δικαστική Συμπαράσταση; Σε περιπτώσεις όπου διαταράσσεται η σωματική, ψυχική ή/και πνευματική λειτουργία, το άτομο μπορεί να χρειαστεί...

Ενδοοικογενειακή Βία

Ενδοοικογενειακή Βία

Τι είναι η Ενδοοικογενειακή Βία; Η Ενδοοικογενειακή Βία είναι πλέον Ποινικό Αδίκημα και τιμωρείται από τις διατάξεις του Νόμου 3500/2006, ΦΕΚ...