Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Τι είναι οι Ψυχαναγκασμοί

Βασικά χαρακτηριστικά είναι οι επαναλαμβανόμενες ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί και οι οποίοι το καταπονούν και του δημιουργούν προβλήματα στη λειτουργικότητά του. Οι ιδεοληψίες ή εμμονές είναι επαναλαμβανόμενες και αθέλητες σκέψεις, εικόνες, ιδέες ή παρορμήσεις, τις οποίες το άτομο βιώνει ως ιδιαίτερα αγχογόνες. Πχ φόβους γύρω από μολύνσεις ή σχετίζονται με θέματα που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τη θρησκεία. Η ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά παίρνει τη μορφή επαναλαμβανόμενων πράξεων τι οποίες το άτομο νιώθει υποχρεωμένο να εκτελέσει. Στερεότυπες κινήσεις που δε εξυπηρετούν κάποιο σκοπό.

Οι ψυχαναγκασμοί είναι παρεισφρητικές και επαναλαμβανόμενες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις, οι οποίες εμφανίζονται χωρίς το άτομο να το θέλει, είναι ανεξέλεγκτες – το άτομο δεν μπορεί να τις σταματήσει – και φαίνονται παράλογες στο άτομο που τις βιώνει. Συνήθως οι ψυχαναγκασμοί έχουν τέτοια ένταση και συχνότητα, ώστε παρεμποδίζουν τις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου, ενώ οι πιο συχνοί σχετίζονται με το φόβο της μόλυνσης, με σωματικά προβλήματα και με σεξουαλικές ή επιθετικές παρορμήσεις. Τα άτομα με ψυχαναγκασμούς μπορεί επίσης να εμφανίζουν την τάση να έχουν έντονες αμφιβολίες για ο,τι κάνουν, να παρουσιάζουν αναβλητικότητα και αναποφασιστικότητα.

Τι είναι οι Καταναγκασμοί

Οι καταναγκασμοί  είναι επαναλαμβανόμενες, υπερβολικές συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις, τις οποίες το άτομο αισθάνεται αναγκασμένο να εκτελέσει προκειμένου να μειώσει το άγχος που του προκαλούν οι ψυχαναγκαστικές σκέψεις ή προκειμένου να προλάβει την εμφάνιση κάποιου δυσάρεστου γεγονότος.

Οι πιο συχνοί καταναγκασμοί είναι οι ακόλουθοι:

Το άτομο επιδιώκει την καθαριότητα και την τάξη, ορισμένες φορές μέσω περίπλοκων τελετουργικών.

Το άτομο επαναλαμβάνει πράξεις που θεωρεί ότι το προστατεύουν με ένα μαγικό τρόπο, όπως για παράδειγμα μετρά ή αγγίζει ένα μέρος του σώματος του.

Το άτομο ελέγχει ξανά και ξανά ότι έχει εκτελέσει συγκεκριμένες πράξεις. Για παράδειγμα, επιστρέφει στο σπίτι του πολλές φορές στη σειρά για να ελέγξει ότι έκλεισε τα φώτα, την κουζίνα, τις βρύσες, ότι ασφάλισε τα παράθυρα και κλείδωσε την πόρτα.

Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ);
Πρόκειται για ψυχική διαταραχή η οποία ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές. Ο ασθενής παγιδεύεται από μία σειρά επαναληπτικών σκέψεων, εικόνων ή παρορμήσεων (ιδεοληψίες) και επαναληπτικών συμπεριφορών (ψυχαναγκασμοί), που επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά του. Συχνά ο ίδιος αναγνωρίζει ότι είναι υπερβολικές ή παράλογες, αλλά νιώθει αναγκασμένος να σκέφτεται ή να δρα με τον τρόπο αυτό, γιατί διαφορετικά βιώνει έντονο άγχος. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές το πρόβλημα είναι ήπιο. Στις περιπτώσεις, όμως, που είναι σοβαρό, χρειάζεται η βοήθεια ειδικού ψυχιάτρου.

Υπάρχουν συμπτώματα;
Τα συμπτώματα που εκδηλώνουν οι ασθενείς με ΙΨΔ είναι:
➜ Οι ιδεοληψίες, δηλαδή επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που «εισβάλλουν» στο μυαλό του ασθενούς χωρίς ο ίδιος να το θέλει, έχουν δυσάρεστο περιεχόμενο και του προκαλούν τρομερό άγχος. Ο ασθενής αναγνωρίζει τις σκέψεις αυτές ως δικές του, ακόμη και αν δεν συμφωνεί μαζί τους, και ενώ προσπαθεί να τις αγνοήσει, να τις καταστείλει και να τις εξουδετερώσει, δεν το πετυχαίνει πάντα.
➜ Οι ψυχαναγκασμοί, δηλαδή επαναλαμβανόμενες και επίμονες πράξεις ή συμπεριφορές που απαιτούν τόσο πολύ χρόνο, ώστε ο ασθενής να μην μπορεί να συνεχίσει τις άλλες του δραστηριότητες. Μπορεί να είναι φανεροί, δηλαδή κινητικές συμπεριφορές (π.χ. καθαριότητα), ή κρυφοί, δηλαδή νοητικές πράξεις (π.χ. επανάληψη φράσης). Συνήθως, αποτελούν την απάντηση στην ιδεοληψία του ασθενούς και στοχεύουν στην ανακούφιση από το άγχος που αυτή προκαλεί. Όμως, λειτουργούν προσωρινά και σύντομα οι ανησυχίες επανέρχονται. Μάλιστα, αν και ο ασθενής αναγνωρίζει τις πράξεις αυτές ως υπερβολικές ή παράλογες, βιώνει έντονο άγχος αν δεν τις εκτελέσει. Κάποιοι ασθενείς έχουν ένα συγκεκριμένο τύπο ψυχαναγκασμού, ενώ άλλοι πολλαπλούς, που μπορεί να εναλλάσσονται.
Συχνά, συγκεκριμένοι τύποι ιδεοληψίας ακολουθούνται από συγκεκριμένους τύπους ψυχαναγκασμών, π.χ. οι ιδεοληψίες αμφιβολίας από ψυχαναγκαστικό έλεγχο εάν η πόρτα έκλεισε, πράγμα που γίνεται αμέτρητες φορές.

Το καρέ
Οι ασθενείς με ΙΨΔ παρουσιάζουν τέσσερα ακόμα χαρακτηριστικά:
Αντίσταση: Οι περισσότεροι προσπαθούν να αναπτύξουν αντίσταση απέναντι στις σκέψεις και τους ψυχαναγκασμούς τους. Αν και αρκετοί καταφέρνουν να ελέγχουν τα συμπτώματα αυτά όταν είναι έξω από το σπίτι, όσο περνά ο καιρός η αντίστασή τους μειώνεται.
Ντροπή και μυστικότητα: Οι ασθενείς συχνά προσπαθούν να κρύψουν το πρόβλημά τους, με αποτέλεσμα να μην παίρνουν ιατρική βοήθεια, παρά μόνο έπειτα από πολλά χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να έχουν προσαρμοστεί στη διαταραχή αυτή με τίμημα, ίσως, την ποιότητα της ζωής τους. Συχνή στις περιπτώσεις αυτές είναι η δευτερογενής κατάθλιψη, που μπορεί τελικά να οδηγήσει τον ασθενή στο γιατρό.
Χρονιότητα: Η ΙΨΔ συνήθως είναι χρόνια διαταραχή, που μπορεί να κρατήσει ακόμη και δεκαετίες, και τα συμπτώματά της μπορεί να παρουσιάζουν περιόδους υφέσεων και εξάρσεων.

Πότε υπάρχει πρόβλημα;
Οι ψυχαναγκαστικά επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες δεν διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό από κάποιες πράξεις που καθημερινά επαναλαμβάνουμε με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, μη βιαστείτε να σκεφτείτε ότι έχετε πρόβλημα, επειδή κάθε πρωί πριν φύγετε από το σπίτι για να πάτε στο γραφείο σας ελέγχετε όλες τις ηλεκτρικές συσκευές. Η διαφορά ανάμεσα σε εμάς που πλένουμε τα χέρια μας μηχανικά κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τα μέσα μαζικής μεταφοράς και σε έναν ψυχαναγκαστικό που φοβάται τα μικρόβια είναι ότι ο δεύτερος (αν καταφέρει να μπει στο λεωφορείο) θα απολυμαίνει τα χέρια του σε τέτοιο βαθμό που να τα ερεθίσει. Μπορεί, λοιπόν, οι δικές μας «τελετουργίες» να μας διευκολύνουν, οι ψυχαναγκαστικές, ωστόσο, συμπεριφορές μετατρέπουν απλές και καθημερινές δραστηριότητες σε τεράστιο πρόβλημα.

Πού οφείλεται
Αν και οι αιτίες δεν είναι γνωστές με βεβαιότητα, οι ειδικοί πιστεύουν ότι μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Πρωταρχικό ρόλο φαίνεται να παίζουν οι βιολογικοί, π.χ. κάποιο πρόβλημα στην επικοινωνία ανάμεσα στο μπροστινό τμήμα του εγκεφάλου και τις βαθύτερες εγκεφαλικές δομές. Οι ιδεοληψίες, όπως οι κοινές ανησυχίες, δημιουργούνται σε συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου, και ενώ θα έπρεπε να «φιλτράρονται», αυτό δεν γίνεται. Βασικός νευροδιαβιβαστής σε αυτό το κύκλωμα είναι η σεροτονίνη, η επαναφορά της οποίας στα φυσιολογικά επίπεδα οδηγεί σε ύφεση των συμπτωμάτων. Επίσης, η εγκεφαλική δραστηριότητα των ασθενών με ΙΨΔ διαφέρει από τη δική μας, γεγονός που φαίνεται να επηρεάζει την επεξεργασία πληροφοριών και κατ’ επέκταση τη σκέψη, την αντίληψη και τη συμπεριφορά τους. Τέλος, η κληρονομικότητα επηρεάζει σε κάποιο βαθμό, καθώς σε οικογένειες όπου οι γονείς πάσχουν από ΙΨΔ υπάρχουν λίγο αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα και τα παιδιά.

Σπάστε το φαύλο κύκλο
Αφού συμβουλευτείτε ειδικό ψυχίατρο και διαγνωστεί η διαταραχή, υπάρχουν θεραπείες για την αντιμετώπιση της με εξαιρετικά αποτελέσματα.
Φαρμακευτική αγωγή Τα φάρμακα που επιδρούν στη σεροτονίνη, γνωστά ως «αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης», μπορούν να μειώσουν σε σημαντικό βαθμό την ένταση των ιδεοληψιών και των ψυχαναγκασμών. Η βελτίωση των συμπτωμάτων συνήθως φαίνεται μετά από 2 μήνες ή και περισσότερο. Η διακοπή των φαρμάκων συνήθως συνοδεύεται με επανεμφάνισή τους, γι’ αυτό πολλοί ασθενείς μπορεί να χρειάζεται να παίρνουν αγωγή για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ο ασθενής αντιλαμβάνεται το πρόβλημά του. Κεντρικό ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής έχει η διογκωμένη αίσθηση ευθύνης του, καθώς πιστεύει πώς, αν δεν δράσει, κάτι κακό θα συμβεί. Έτσι, ωθείται σε πράξεις εξουδετέρωσης που δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στις ιδεοληψίες, οι οποίες αυξάνονται σε συχνότητα, επιδεινώνοντας το άγχος.
Όσο για τη συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, η πιο συνηθισμένη τεχνική στην περίπτωση αυτή είναι η «έκθεση και παρεμπόδιση της απάντησης». Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής προσπαθεί εκούσια και συνειδητά (με τη βοήθεια θεραπευτή ή συγγενούς) να εκτεθεί στην ιδεοληψία του και έπειτα να αντισταθεί στην επιθυμία για ψυχαναγκασμό, ώστε να διαπιστώσει ότι δεν θα συμβεί το γεγονός που σχετίζεται με την ιδεοληψία και να αποδεσμευτεί. Αν π.χ. κάποιος ελέγχει 30 φορές την κουζίνα, γιατί σκέφτεται ότι θα καεί το σπίτι του, πρέπει να αρκεστεί σε έναν έλεγχο και να υπομείνει το άγχος που θα του προκαλέσει η αντίσταση αυτή , το οποίο μειώνεται με την τακτική επανάληψη του πειράματος αυτού.

Η παρανόηση
Αντίθετα με όσα ακούγονται, ο ψυχαναγκασμός δεν σχετίζεται με την «τρέλα». Μάλιστα, ο ψυχαναγκαστικός ασθενής έχει λιγότερες πιθανότητες να «τρελαθεί», αφού οι αιτίες της σχιζοφρένειας είναι διαφορετικές από αυτές της ΙΨΔ και τα δύο προβλήματα δεν σχετίζονται. Μπορεί κάποιες ιδεοληψίες να μοιάζουν με παραλήρημα ασθενούς με σχιζοφρένεια, ωστόσο, ο ασθενής με ΙΨΔ καταλαβαίνει ότι αυτό που σκέφτεται ή κάνει είναι παράλογο, αλλά νιώθει αναγκασμένος να το σκέφτεται ή να το κάνει, ενώ ο δεύτερος πιστεύει απόλυτα στην αλήθεια του παραληρήματος.

Βοηθήστε τον εαυτό σας
➜ Ενημερωθείτε. Όσα περισσότερα γνωρίζετε για την πάθησή σας, τόσο καλύτερα καταλαβαίνετε τι συμβαίνει.
➜ Αναβάλετε όσο περισσότερο μπορείτε τη ψυχαναγκαστική πράξη.
➜ Ασχοληθείτε με δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, ώστε να ξεφύγετε από την έμμονη ιδέα.
➜ Γίνετε μέλος σε κάποιο σύλλογο.
➜ Κάντε παρέα με ανθρώπους που σας φτιάχνουν τη διάθεση.

Θεραπεία της ψυχαναγκαστικής – καταναγκαστικής διαταραχής

Συμπεριφορική θεραπεία: Έκθεση και παρεμπόδιση των τελετουργικών.

Η έκθεση και παρεμπόδιση των τελετουργικών αποτελεί μία αποτελεσματική συμπεριφορική θεραπεία που χρησιμοποιείται ευρύτερα. Τα άτομα που υποφέρουν από ΨΚΔ συχνά διατηρούν την πεποίθηση ότι η καταναγκαστική τους συμπεριφορά εμποδίζει κάτι τρομερό να συμβεί. Με την έκθεση και παρεμπόδιση των τελετουργικών, το άτομο εκθέτει τον εαυτό του σε μια κατάσταση που ελκύει την καταναγκαστική του πράξη και μετά απέχει από το να εκτελέσει το καταναγκαστικό τελετουργικό.

Για παράδειγμα, το άτομο ακουμπάει μια βρώμικη επιφάνεια και στην συνέχεια συγκρατείται από το να πλύνει τα χέρια του.

Γνωστική θεραπεία: Οι γνωστικές προσεγγίσεις για την ΨΚΔ εστιάζονται στην αμφισβήτηση των πεποιθήσεων του ατόμουόσον αφορά τις επιπτώσεις που θα έχει η μη διεξαγωγή των τελετουργικών και στην καταστολή των σκέψεων. Για να βοηθήσουν το άτομο να ελέγξει πόσο ρεαλιστικές είναι οι πεποιθήσεις τέτοιου τύπου συχνά χρησιμοποιούν την μέθοδο της έκθεσης και σε αυτή την θεραπεία.

Το τελετουργικό μειώνει το άγχος, ενώ η μη εκτέλεση του τελετουργικού εκθέτει το άτομο στο άγχος που προκαλείται από το ερέθισμα και σταδιακά οδηγείται στην απόσβεση της εξαρτημένης αντίδρασης.

Τι είναι οι ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί;
Τα δύο χαρακτηριστικά συμπτώματα που συναντώνται στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή είναι οι ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί.

Ιδεοληψίες

Ο όρος ιδεοληψίες αναφέρεται σε επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις (π.χ. «σκέφτομαι διαρκώς ότι θα μολυνθώ από κάποιο μικρόβιο», «μου έρχεται στο μυαλό συνεχώς η εικόνα ενός αυτοκινητιστικού δυστυχήματος», «νομίζω ότι μπορεί να κάνω κακό τη μητέρα μου»). Οι ιδεοληψίες είναι τρομερά δυσάρεστες για το άτομο και δεν θέλει να του έρχονται στο μυαλό. Τις βιώνει ως παρείσακτες, ενοχλητικές, απαράδεκτες, παράλογες και ασύμβατες με τα πιστεύω του. Παρόλα αυτά, οι ιδεοληψίες έρχονται απροειδοποίητα χωρίς να το επιθυμεί το άτομο και του προκαλούν μεγάλη δυσφορία και άγχος.

Ως αποτέλεσμα, ο άνθρωπος που υποφέρει από την ΙΨΑΔ, κάποιες φορές, προσπαθεί να αγνοήσει ή να καταπνίξει τις ιδεοληψίες (π.χ. αποφεύγοντας ερεθίσματα και καταστάσεις που θα τις πυροδοτούσαν ή «διώχνωντας» τις σκέψεις του). Άλλες φορές, για να εξουδερώσει το άτομο τις ανεπιθύμητες αυτές σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις φέρνει στο μυαλό του μια άλλη σκέψη ή εμπλέκεται σε μια πράξη/τελετουργία (ψυχαναγκασμοί).

Ψυχαναγκασμοί

Οι ψυχαναγκασμοί (ή αλλιώς τελετουργίες) είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (π.χ. «τσεκάρω δέκα φορές την πόρτα πριν φύγω από το σπίτι») ή νοητικές πράξεις (π.χ. «λέω έξι φορές από μέσα μου το πάτερ ημών»), στις οποίες το άτομο νιώθει ότι πρέπει να προβεί ως απάντηση σε μία ιδεοληψία ή τις εφαρμόζει σαν έναν άκαμπτο κανόνα. Οι ψυχαναγκασμοί έχουν ως στόχο να μειώσουν τη δυσφορία που προκαλούν στο άτομο οι ιδεοληψίες ή να αποτρέψουν κάποιο γεγονός που φοβάται. Ωστόσο, οι τελετουργίες αυτές είτε δεν συνδέονται ρεαλιστικά με το γεγονός που αποσκοπούν να αποτρέψουν από το να συμβεί (π.χ. «μετράω μέχρι το εκατό για να μην τρακάρει το παιδί μου με το αυτοκίνητο»), είτε χαρακτηρίζονται από υπερβολή (π.χ. «πλένω για δύο ώρες τα χέρια μου για να μην μολυνθώ από κάποιο μικρόβιο»).

Το άτομο δεν κάνει τους ψυχαναγκασμούς για ευχαρίστηση. Μερικές φορές, όμως, οι τελετουργίες μειώνουν βραχυπρόθεσμα το άγχος ή η δυσφορία του ατόμου.

Ποιο είναι το περιεχόμενο των ιδεοληψιών και των ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών;

Το περιεχόμενο των ιδεοληψιών διαφέρει από ασθενή σε ασθενή με ΙΨΑΔ, ωστόσο μπορούν να ομαδοποιηθούν σε κάποιες πιο γενικές κατηγορίες:

  • Ιδεοληψίες μόλυνσης (ιδέες ότι θα μολυνθεί το άτομο από την επαφή με βρωμιές, μικρόβια, ούρα, αίμα, ραδιενέργεια, δηλητήριο κλπ.)
  • Ιδεοληψίες θανάτου (π.χ. εικόνες αγαπημένων προσώπων στο φέρετρο)
  • Ιδεοληψίες ατυχημάτων που το άτομο πιστεύει ότι μπορεί να προκαλέσει (π.χ. ότι μπορεί να χτύπησε κάποιον με το αυτοκίνητό του)
  • Ιδεοληψίες που υπαγορεύονται από ιδέες σωματικής βίας προς ή προς τον εαυτό ή τους άλλους
  • Ιδεοληψίες κοινωνικά μη αποδεκτής συμπεριφοράς (το άτομο φοβάται ότι μπορει να αρχίσει να φωνάζει, να βρίζει ή να χάσει τον έλεγχο)
  • Ιδεοληψίες σεξουαλικού περιεχομένου (πχ. εικόνες μη αποδεκτών σεξουαλικών πράξεων ή βιασμού)
  • Ιδεοληψίες θρησκευτικού περιεχομένου (βλάσφημες σκέψεις, θρησκευτική αμφισβήτηση)
  • Ιδεοληψίες σειροθέτησης (κάθε πράγμα να είναι τοποθετημένο στο σωστό μέρος ή κάθε πράξη να γίνεται με τον σωστό τρόπο, σύμφωνα με ένα συγκεκριμένο πρότυπο ή αριθμό)
  • Ιδεοληψίες που περιέχουν φράσεις χωρίς νοημα, ή εικόνες, ή ήχους, ή λέξεις, ή αριθμούς, οι οποίες έρχονται, παρεισφρητικά, στο μυαλό του ασθενή

Ως απάντηση, λοιπόν, στις ιδεοληψίες ο ασθενής με ΙΨΑΔ καταφεύγει σε ψυχαναγκασμούς, το τελετουργικό περιεχόμενο των οποίων σχετίζεται συχνότερα με την καθαριότητα, τον επανέλεγχο, την επανάληψη, την τακτοποίηση, τον θησαυρισμό, ή είναι νοητικό (πχ. λέξεις, φράσεις, προσευχή, μετρημα).

Διάγνωση Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής

Για να διαγνωστεί κάποιος με ΙΨΑΔ, θα πρέπει να καταναλώνει πάνω από μία ώρα ημερησίως σε ιδεοληψίες/ψυχαναγκασμούς και να εμφανίζει δυσλειτουργία ή μεγάλη ενόχληση στους σημαντικούς τομείς της ζωής του, όπως είναι ο κοινωνικός, ο επαγγελματικός ή οι διαπροσωπικές του σχέσεις. Η ΙΨΑΔ μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη ζωή του ατόμου, όπως το να χάσει τη δουλειά του ή/και να διακοπεί ο γάμος του ή κάποια άλλη σημαντική διαπροσωπική του σχέση· τα προβλήματα στο γάμο είναι ο λόγος που περίπου το 50% των παντρεμένων ασθενών αναζητούν θεραπεία για τη διαταραχή.

Φύλο, ηλικία εμφάνισης και σύνοδες διαταραχές

Όσον αφορά στο φύλο των πασχόντων, έχει βρεθεί ότι λίγο παραπάνω από το μισούς ενήλικες που υποφέρουν από τη διαταραχή είναι γένους θυληκού. Η ηλικιακή έναρξη της ΙΨΑΔ κυμαίνεται στα αγόρια από 13 ετών έως 15, ενώ στα κορίτσια από 20 ετών έως 24. Η διαταραχή είναι πολύ σπάνιο να εμφανιστεί σε ηλικίες άνω των 35 ετών, όμως δεν είναι απίθανο. Επίσης, έχουν παρουσιαστεί και περιπτώσεις ΙΨΑΔ σε παιδιά δύο ετών.

Σχετικά με τις διαταραχές που συνοδεύουν την ΙΨΑΔ, έχει βρεθεί ότι το 49% των ασθενών με ΙΨΑΔ υπέφερε και από μια αγχώδη διαταραχή, όπως διαταραχή πανικού, κοινωνική φοβία, γενικευμένη αγχώδη διαταραχή ή ειδικές φοβίες, και το 27% από κάποια καταθλιπτική διαταραχή.

Πώς αντιμετωπίζεται η Ιδεοψυχαναγκστική Διαταραχή

Όσον αφορά στη θεραπεία της ΙΨΑΔ, η πρόγνωση για τους ασθενείς με τη διαταραχή έχει βελτιωθεί κατακόρυφα λόγω των ραγδαίων εξελίξεων εντός των τελευταίων δεκαετιών στη φαρμακολογία και την Γνωσιακή – Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ). Οι διαδικασίες, στις οποίες δίνεται έμφαση στη ΓΣΘ για την αντιμετώπιση της ΙΨΑΔ, είναι η σταδιακή έκθεση του θεραπευόμενου σε όλες τις καταστάσεις που προηγουμένως απέφευγε, η άμεση έκθεσή του στα ερεθίσματα που του προκαλούν φόβο (συμπεριλαμβανομένων των σκέψεων) και ο παρεμποδισμός των ψυχαναγκασμών/τελετουργιών και των συμπεριφορών που χρησιμοποιεί για να εξουδετερώσει τις ιδεοληψίες είτε αυτές είναι φανερές (π.χ. πλύσιμο χεριών), είτε όχι (π.χ. σιωπηλό μέτρημα).

 

Η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ανήκει στην κατηγορία των αγχωδών διαταραχών με κύρια χαρακτηριστικά το υπερβολικό άγχος και την έντονη ανησυχία. Ο άνθρωπος που υποφέρει από την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή εκφράζει στον τρόπο σκέψης του τις λεγόμενες ιδεοληψίες οι οποίες με την σειρά τους θα οδηγήσουν στην υιοθέτηση των καταναγκασμών.

Το βασικό χαρακτηριστικό, λοιπόν, της ΙΨΔ είναι οι επαναλαμβανόμενοι ψυχαναγκασμοί και καταναγκασμοί, που είναι αρκετά σοβαροί ώστε να προκαλούν έντονη υποκειμενική ενασχόληση, να καταναλώνουν μεγάλο μέρος της ημέρας από το χρόνο του ατόμου και να προκαλούν σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας του.

Τα συμπτώματα της ΙΨΔ μπορεί να κυμαίνονται από μέτρια έως και πολύ σοβαρά. Η σοβαρή συμπτωματολογία χωρίς θεραπευτική παρέμβαση είναι ικανή να καταστρέψει την δυνατότητα του ατόμου να λειτουργήσει ικανοποιητικά στην εργασία του, στο σχολείο ή ακόμη και στο σπίτι του. Επειδή, λοιπόν, η ΙΨΔ μπορεί να επιφέρει προβλήματα στην καθημερινότητα του ατόμου, είναι πολύ σημαντικό, εάν εντοπισθεί κάποιο πρόβλημα, να αναζητηθεί άμεσα βοήθεια.

 

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ΙΔΨ:

Α. Ιδεοληψίες: Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες σκέψεις ή εικόνες οι οποίες έρχονται ξαφνικά στο μυαλό του πάσχοντα από ΙΨΔ, χωρίς ο ίδιος να το θέλει. Οι σκέψεις αυτές συνήθως δεν ταιριάζουν στην προσωπικότητα του ατόμου, έχουν δυσάρεστο περιεχόμενο, και πάντα προκαλούν δυσφορία. Το πιο συχνό θέμα των ιδεοληψιών αφορά φόβο για πιθανή μόλυνση.. Άλλο συχνό θέμα είναι αυτό που αφορά σκέψεις αμφιβολίας οι οποίες φτάνουν σε παθολογικά επίπεδα, π.χ. το άτομο μπορεί να αμφιβάλλει για το αν έκλεισε την βρύση, τον θερμοσίφωνα, το μάτι της κουζίνας και γενικά αμφιβολία για πράγματα που θα μπορούσαν δυνητικά να βλάψουν τον εαυτό ή τους άλλους.

Β. Ψυχαναγκασμοί: Οι ψυχαναγκασμοί έχουν να κάνουν με επαναληπτικές και επίμονες πράξεις που στόχο έχουν να μειώσουν το άγχος που συνδέεται με τις ιδεοληψίες. Οι ψυχαναγκασμοί ποτέ δεν προκαλούν από μόνοι τους ευχαρίστηση. Το άτομο όμως νιώθει αναγκασμένο να κάνει την ψυχαναγκαστική πράξη γιατί έτσι πιστεύει ότι θα του φύγει το άγχος. Για παράδειγμα, αν το άτομο έχει ιδεοληψίες μόλυνσης νιώθει αναγκασμένο να πλένει τα χέρια πολλές φορές μέσα στη μέρα, ακόμα και αν δεν έχει πιάσει κάτι. Οι ιδεοληψίες αμφιβολίας συνοδεύονται από ψυχαναγκασμούς ελέγχου. Έτσι το άτομο ελέγχει πάρα πολλές φορές εάν έκλεισε το μάτι της κουζίνας ή τον θερμοσίφωνα κλπ. Άλλοι συχνοί ψυχαναγκασμοί είναι: το μέτρημα (που πολλές φορές συνοδεύει άλλους καταναγκασμούς όπως το πλύσιμο των χεριών), η επανάληψη συγκεκριμένων λέξεων ή φράσεων, οι συχνές ερωτήσεις επιβεβαίωσης προς τους άλλους.

Πότε χρειάζεται να αναζητηθεί βοήθεια;

  • Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, έχουν διάρκεια, δεν έχουν ρεαλιστική βάση και εμποδίζουν την ομαλή, καθημερινή ζωή.
  • Όταν όλη η ενέργεια του ατόμου αναλώνεται σε ανεδαφικές σκέψεις και πράξεις.
  • Όταν τα συμπτώματα δεν τον αφήνουν να συγκεντρωθεί και να αποδώσει στην εργασία του ή στο σχολείο.
  • Όταν δυσκολεύεται να επικοινωνήσει με τους άλλους και διακόπτει τις σχέσεις με φίλους και συγγενείς.

Η Θεραπεία της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής

Στα πλαίσια της θεραπευτικής αντιμετώπισης της Ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, ο θεραπευτής θα προχωρήσει στην εφαρμογή των κατάλληλων τεχνικών, στοχεύοντας στη μείωση της έντασης αλλά και της συχνότητας τόσο των ιδεοληψιών όσο και των καταναγκασμών. Επίσης, σε περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαίο (με βάση την ένταση των συμπτωμάτων της διαταραχής καθώς και των προσωπικών αναγκών του θεραπευόμενου) ο συνδυασμός της φαρμακευτικής αγωγής και της ψυχοθεραπείας δίνει υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας.

Η συνειδητοποίηση και μόνο ότι κάποιος αγαπημένος/η σας πάσχει από κάποια ψυχολογική διαταραχή, φέρνει άγχος και φόβο και αυτό είναι κάτι φυσιολογικό. Οι διατροφικές διαταραχές ανήκουν στις ψυχολογικές διαταραχές και αντίθετα με αυτό που νομίζουν οι περισσότεροι, δεν έχουν να κάνουν τόσο με το φαγητό και το βάρος, αλλά με τον τρόπο που κάποιος αντιμετωπίζει τις συναισθηματικές δυσκολίες στην ζωή του και το πώς χειρίζεται στρεσογόνες καταστάσεις.

Φυσικά, δεν μπορείτε να πιέσετε κάποιον να αλλάξει, αλλά μπορείτε να προσφέρετε στήριξη και κινητοποίηση να δουν κάποιον ειδικό και αυτά είναι πολύ σημαντικά ‘εργαλεία’ βοηθείας για τον άνθρωπο σας. Η γνώση είναι δύναμη και για αυτό ας ξεκινήσουμε με κάποιες βασικές πληροφορίες για τις διατροφικές διαταραχές

Μήπως φοβάστε ότι θα κολλήσετε κάποια μολυσματική ασθένεια ή μικρόβιο και πλένετε συνεχώς τα χέρια σας; Ελέγχετε συχνά πόρτες και ηλεκτρικές συσκευές; Φοβάστε ότι θα χάσετε τον έλεγχο και θα κάνετε κακό σε κάποιον; Έχετε ανεπιθύμητες εικόνες, σκέψεις ή παρορμήσεις; Αν τα αντικείμενα δεν είναι σε μία σειρά αυτό σας αγχώνει; Νιώθετε ότι ο χρόνος σας περιορίζεται και προκαλούνται προβλήματα στις σχέσεις; Αν ναι, τότε μπορεί να έχετε Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή.

Τι είναι η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή;

Ανήκει στο φάσμα των διαταραχών άγχους και χαρακτηρίζεται από ανεπιθύμητες σκέψεις ή παρορμήσεις. Οι ιδεοληψίες χωρίζονται σε: 1. Φοβικές οι οποίες εμφανίζονται λόγω ανησυχίας για μία κατάσταση και διαφέρουν από τις ειδικές φοβίες. Επιβάλλονται στη σκέψη μέσω της επανάληψης ακόμα κι αν δεν υπάρχει εξωτερικό ερέθισμα.  Συνήθη θέματα είναι ο κίνδυνος της μόλυνσης, των ασθενειών και του θανάτου. 2. Ιδεακές που περιλαμβάνουν την ακούσια επιβολή στη σκέψη μίας λέξης ή ιδέας που προκαλεί προβληματισμό και άγχος. Το άτομο αισθάνεται έντονη αμφιβολία για την καθημερινότητά του και οδηγείται σε συνεχείς επαληθεύσεις για να μετριάσει το φόβο. 3. Ιδεοληπτικές παρορμήσεις στις οποίες κυριαρχεί η αίσθηση του ατόμου ότι κινδυνεύει να κάνει κάτι που έρχεται σε αντίθεση με το άμεσο περιβάλλον του. 

Οι ψυχαναγκασμοί είναι συμπεριφορές που παίρνουν την μορφή τελετουργίας. Συνοδεύουν τις φοβικές ή ιδεακές ιδεοληψίες για να εξαλείψουν το φόβο που προκαλούν. Για παράδειγμα, το πλύσιμο συνοδεύει τις φοβικές ιδεοληψίες της μόλυνσης και η επανάληψη τις ιδεακές ιδεοληψίες λόγω αμφιβολίας. Επίσης αποβλέπουν στο πλαίσιο μιας λογικής που αποδίδει «μαγικές» ιδιότητες στη σκέψη ή την τελετουργία, για να αποτρέψουν την εμφάνιση μίας κατάστασης ή να «ακυρώσουν» κάτι που έχει συμβεί. Η θεματολογία περιλαμβάνει τον φόβο της μόλυνσης, ανάγκη για συμμετρία, εμμονή με την πειθαρχία, τους κανόνες και την τελειότητα. Οι καταναγκασμοί όπως η καθαριότητα, η καταμέτρηση, η επιβεβαίωση, η αποφυγή και ο διαρκής έλεγχος μειώνουν παροδικά το στρες αλλά εγκλωβίζουν το άτομο σε  Φαύλο Κύκλο.

Ποια είναι τα αίτια;

Η διαταραχή προσβάλλει εξίσου άνδρες και γυναίκες κατά την ενηλικίωση. Δεν είναι σπάνιο όμως η έναρξη να σημειωθεί στην παιδική ή εφηβική ηλικία. Οι άνδρες έχουν μια πιο πρώιμη ηλικία έναρξης σε σύγκριση με τις γυναίκες.

Η αιτιολογία δεν είναι απολύτως γνωστή. Ο συνδυασμός γενετικών, κληρονομικών και περιβαντολογικών παραγόντων φαίνεται ότι συμβάλλουν στην ανάπτυξη της. Η δυσλειτουργία της ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή στον εγκέφαλο και κυρίως της σεροτονίνης επίσης σχετίζονται με την εμφάνιση της. Ακόμη, απεικονιστικές μέθοδοι, εμπλέκουν περιοχές όπως είναι τα βασικά γάγγλια και κυρίως το ραβδωτό σώμα και τον κερκοφόρο πυρήνα με ενδείξεις αλλοιώσεων. Τα άτομα που έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλον με στρες, υπερβολικές ευθύνες και ανατράφηκαν με αυστηρότητα, υψηλά στάνταρ επιδόσεων και αγχώδεις γονείς με απαιτήσεις διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της διαταραχής. Από εκεί προκύπτουν γνωρίσματα όπως υπερβολικό αίσθημα ευθύνης, διαρκής ανησυχία, επιμονή στις λεπτομέρειες, τελειοθηρία και υψηλές προσδοκίες επίδοσης σε ό,τι αναλαμβάνουν. Η εκδήλωση της συμπτωματολογίας μπορεί να οφείλεται με ένα ποσοστό της τάξεως του 50% έως 70% σε κάποιο τραυματικό ή στρεσσογόνο γεγονός. 

Σύνοδα Ψυχικά Νοσήματα

Συχνά συνυπάρχει με διαταραχή πανικού, κατάθλιψη, κοινωνική φοβία, κατάχρηση ουσιών και υψηλά ποσοστά διατροφικών διαταραχών. Η πορεία είναι χρόνια και υπάρχει επίσης κίνδυνος εμφάνισης αυτοκτονικού ιδεασμού. Είναι η πέμπτη αιτία αναπηρίας ανάμεσα στις ψυχικές διαταραχές. Παρεμποδίζει τις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου στην εργασία, την ακαδημαϊκή ή σχολική επίδοση, τον έρωτα και την άντληση ικανοποίησης και χαράς. Ως αποτέλεσμα το άτομο εμπλέκεται σε μία διαμάχη συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις των άλλων και υιοθετείται ο έλεγχος των ενορμήσεων για αποφυγή της κριτικής. Αναπτύσσεται έτσι ένα βαθύ αίσθημα καθήκοντος με συνεχές άγχος και εμμονή με την τελειότητα. Το άτομο θεωρεί ότι έχει κριθεί πολύ αυστηρά και αναπτύσσει μηχανισμούς για να μην επαναληφθεί το «τραύμα» που είχε βιώσει.

Θεραπεία

Αρχικά, ο θεραπευτής μπορεί να χρειαστεί περισσότερες από μία συνεδρίες, για να κατανοήσει σε βάθος ποιό ή πόσα είδη ιδεοληψιών και τελετουργιών υπάρχουν, τι θεραπείες ακολούθησε το άτομο και τι αποτέλεσμα είχαν, την επίδραση του προβλήματος στην επαγγελματική, κοινωνική και οικογενειακή ζωή, το ιστορικό ανάπτυξής και αν συνυπάρχουν άλλες ψυχικές διαταραχές ταυτόχρονα. Αυτό είναι , αρχικά, απαραίτητο προκειμένου να παρουσιάσει ένα επαρκές πλάνο θεραπείας.

 Η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα ως και 80%. Το άτομο εκτίθεται συστηματικά με στόχο την πρόληψη της απάντησης ενώ γίνεται αναδόμηση άκαμπτων, δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και σκέψεων. Σημαντικό ρόλο στην βελτίωση της πορείας της, παίζουν το ευνοϊκό και υποστηρικτικό κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον και οι καλής ποιότητας διαπροσωπικές σχέσεις.

Η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση είναι βραχείας διάρκειας και στοχεύει στην τροποποίηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και σκέψεων που οδηγούν στην ανάγκη ελέγχου ή εκτόνωσης του άγχους μέσω τελετουργιών. Το κόστος με τη συνεχή αλλαγή φαρμάκων, τις υποτροπές, τις πληρωμές επισκέψεων σε ψυχιάτρους και το κόστος μη εύρεσης εργασίας είναι μεγάλο σε σύγκριση με το κόστος αντιμετώπισής της.

Related posts

Ψυχοσωματικά συμπτώματα

Δεν είναι λίγες οι φορές που όλοι μας έχουμε νιώσει δυσφορία, έντονη ενόχληση ή σωματικό πόνο χωρίς να ξέρουμε πού οφείλεται. Εκφράσεις όπως «έχω...

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τι είναι το Στρες; Με τον όρο Στρες, αναφερόμαστε σε καταστάσεις όπου ο οργανισμός εκτίθεται σε πρωτόγνωρες συνθήκες κατά τις οποίες πρέπει να...

Posted
Υποχονδρίαση

Υποχονδρίαση

Τι είναι η Υποχονδρίαση; Με τον όρο Υποχονδρίαση, περιγράφεται ο παράλογος φόβος του ατόμου ότι πάσχει από μία σοβαρή ασθένεια. Κάθε σύμπτωμα...

Posted