Ιδεοληψίες και Καταναγκασμοί

Οι Ιδεοληψίες και οι Καταναγκασμοί διακρίνονται από μεγάλη ποικιλομορφία όσον αφορά το περιεχόμενο, την ένταση, την συχνότητα και τη θεματολογία. Διαφέρουν σημαντικά από το ένα άτομο στο άλλο και μπορεί να προκαλέσουν μεγάλη δυσλειτουργία στην καθημερινότητα, με την χρονιότητά τους να σχετίζεται μακροπρόθεσμα με αναπηρία. 

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Οι Ιδεοληψίες αφορούν το γνωστικό (σκέψεις) κομμάτι, ενώ οι Καταναγκασμοί τη συμπεριφορική έκφανση (τελετουργίες) της Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και εντοπίζονται:

1. Στην καθαριότητα. Το άτομο καταπολεμά ανεπιθύμητες, αιφνίδιες σκέψεις μέσω τελετουργιών πλυσίματος. Μέσω αυτών «εξουδετερώνει» την ύπαρξη μικροβίων προστατεύοντας με αυτόν τον τρόπο από την μόλυνση τον ίδιο ή τους οικείους του. 

2.  Σε πιθανές επιβλαβείς συμπεριφορές. Οι σκέψεις αφορούν μία παρόρμηση που μπορεί να βλάψει τον ίδιο ή κάποιον άλλον (π.χ. χτύπημα, παρενόχληση, δολοφονία). Ο έλεγχος είναι η διαχείριση εκλογής ενώ ακολουθείτε από διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης, αποφυγή επικίνδυνων αντικειμένων (π.χ. μαχαίρια), δραστηριότητες (οδήγηση) και ειδήσεις ή συζητήσεις με σχετικό περιεχόμενο. 

3. Σε σεξουαλικές παρεκκλίσεις. Το άτομο εμφανίζει έναν διάχυτο φόβο ότι μπορεί να χαθεί ο έλεγχος και για αυτό το λόγο να προβεί σε άσεμνες ενέργειες ή πράξεις (π.χ. βιασμός. παιδεραστία). Ως τρόπος διαχείρισης επιστρατεύεται η προσευχή και η προσπάθεια ελέγχου ή καταστολής των σκέψεων/ή και των εικόνων. Αποφεύγονται συνεχώς παιδότοποι, συναναστροφή με ευπαθείς ομάδες κ.α. Κυριαρχεί η πεποίθηση ότι το άτομο είναι μοχθηρό και κακό ενώ αγωνιά διαρκώς μήπως πραγματοποιηθούν αυτά που σκέφτεται. Συνεχής είναι η αμφιβολία για το αν πρόκειται για απλές σκέψεις ή ασυνείδητες επιθυμίες.

4. Σε βλάσφημες ή υβριστικές λέξεις και σκέψεις. Οι ιδεοληψίες μπορεί να πάρουν την μορφή αμφιβολίας αναφορικά με την πίστα. Οι τελετουργίες περιλαμβάνουν όπως και στην περίπτωση των παρεκκλίσεων την συνεχή εξομολόγηση, την προσευχή, τον έλεγχο της σκέψης και την διάσπαση προσοχής. Το άτομο βιώνει τον εαυτό του ως ανήθικο ενώ έχει μία διαρκή αγωνία μήπως πραγματοποίησει αυτά που φοβάται.

5. Σε έμμονες σκέψεις απώλειας αντικειμένων. Υπάρχει ένας γενικευμένος φόβος μήπως χαθεί κάτι σημαντικό, με το άτομο σταδιακά να οδηγείται στην αδυναμία του να πετάξει περιττά αντικείμενα με αποτέλεσμα να γεμίζει το σπίτι με άχρηστα πράγματα.

6. Στην ταξινόμηση και συμμετρία. Η διαχείριση επιλογής περιλαμβάνει τον υπολογισμό, την χρονομέτρηση, την ακρίβεια και τον διαρκή έλεγχο

7. Σε ιδεοληψίες που εμπλέκουν το άτομο σε ανάγκη διαρκούς ελέγχου και κατανάλωση χρόνου άνω της μίας ώρας ημερησίως (πχ. θερμοσίφωνας, μάτι της κουζίνας, πίνακας ασφαλείας ρεύματος, κλειδαριές, αποτροπή ληστείας κλπ).

Ποια είναι τα συμπτώματα των έμμονων σκέψεων:

-Φόβος μόλυνσης από χειραψία ή άγγιγμα αντικειμένων που έχουν αγγίξει άλλοι

-Αμφιβολίες για το αν έχει κλειδωθεί η πόρτα ή αν έχει σβηστεί το θερμοσίφωνο κλπ

-Έντονο στρες όταν τα αντικείμενα δεν είναι τοποθετημένα στην σειρά

-Σκέψεις αυτοτραυματισμού ή πρόκλησης βλάβης σε κάποιον άλλο

-Σκέψεις για υβρεολογίες ή ανάρμοστη συμπεριφορά

-Αυξημένο άγχος από δυσάρεστες σεξουαλικές εικόνες που επαναλαμβάνονται στο μυαλό διαρκώς

Ποια είναι τα συμπτώματα των καταναγκαστικών συμπεριφορών:

-Το πλύσιμο των χεριών μέχρι το δέρμα να γίνει πολύ ευαίσθητο

-Το να ελέγχει κανείς επανειλημμένα για το αν οι πόρτες είναι κλειδωμένες, ή για το αν τα φώτα στο σπίτι είναι σβηστά κλπ

Το να ελέγχει κανείς επανειλημμένα αν είναι κλειστή η κουζίνα ή ο θερμοσίφωνας

-Το να μετράει κανείς ακολουθώντας μόνο συγκεκριμένη “τελετουργία”

-Το να επαναλαμβάνει κανείς διαρκώς και σιωπηλά μια προσευχή, μια λέξη ή μια φράση

-Το να τακτοποιεί κανείς κάθε αντικείμενο γύρω του με έναν συγκεκριμένο τρόπο που είναι πάντοτε ο ίδιος.

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου PhD, CPsych, AFBPsS, CSci

Related posts

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τεχνικές διαχείρισης Στρες

Τι είναι το Στρες; Με τον όρο Στρες, αναφερόμαστε σε καταστάσεις όπου ο οργανισμός εκτίθεται σε πρωτόγνωρες συνθήκες κατά τις οποίες πρέπει να...

Posted
Αγοραφοβία

Αγοραφοβία

Τι είναι η Αγοραφοβία; Η Αγοραφοβία ανήκει στο φάσμα των Διαταραχών Άγχους. Κυριολεκτικά αναφέρεται στον «φόβο της αγοράς», δηλαδή των ανοιχτών...

Υποχονδρίαση

Υποχονδρίαση

Τι είναι η Υποχονδρίαση; Με τον όρο Υποχονδρίαση, περιγράφεται ο παράλογος φόβος του ατόμου ότι πάσχει από μία σοβαρή ασθένεια. Κάθε σύμπτωμα...

Posted